Wat is een ICO (initial coin offering)?

Een ICO (initial coin offering) is een verkoop van nieuwe cryptotokens waarmee een project geld ophaalt bij het publiek, meestal in ruil voor ETH, bitcoin of stablecoins. Kopers hopen dat de token later meer waard wordt. Het idee is geleend van de beursgang (IPO) van een bedrijf, maar er is een groot verschil: bij een beursgang koop je een aandeel met rechten, onder streng toezicht; bij een ICO koop je een token, meestal zonder zulke rechten. Tegenwoordig heet een tokenverkoop vaak "presale" of vindt die plaats via een "launchpad", een platform dat verkopen van nieuwe tokens organiseert. (Een ICO in crypto heeft niets te maken met het .ico-bestandsformaat voor pictogrammen.)

Hoe werkt een ICO?

1. Whitepaper. Het project publiceert een document met het plan, de techniek, het team, hoeveel tokens er komen en hoe ze worden verdeeld. In de EU is dat sinds eind 2024 een wettelijk document; zie wat is een whitepaper.
2. Verkoop. Kopers sturen meestal ETH of stablecoins naar een adres of smart contract en ontvangen de nieuwe tokens, soms pas maanden later. Vaak zijn er rondes met oplopende prijzen, en een deel van de tokens komt pas later vrij (vesting).
3. Notering. Na de verkoop probeert het project de token op exchanges genoteerd te krijgen, zodat er een markt ontstaat.

ICO, IEO, IDO en airdrop: de verschillen

Geschiedenis: van Ethereum tot de ICO-golf

Een van de eerste tokenverkopen was die van Mastercoin in 2013. De bekendste geslaagde tokenverkoop is die van Ethereum: vanaf 22 juli 2014 kon je 42 dagen lang ether kopen met bitcoin, samen goed voor ongeveer 18 miljoen dollar. In 2017 en 2018 volgde een golf van duizenden ICO's die samen miljarden ophaalden, met EOS (ruim 4 miljard dollar) en Telegram (1,7 miljard) als grootste. Telegram moest na een rechtszaak van de Amerikaanse toezichthouder SEC op 26 juni 2020 meer dan 1,2 miljard dollar aan kopers teruggeven en een boete van 18,5 miljoen dollar betalen.

Op 25 juli 2017 oordeelde de SEC in een rapport over The DAO dat zulke tokens effecten kunnen zijn, waarop de Amerikaanse effectenwetten van toepassing zijn. Op 4 september 2017 verbood China alle ICO's en moesten projecten het opgehaalde geld terugbetalen.

Zijn ICO's legaal? De MiCA-regels

In de EU gelden sinds 30 december 2024 de regels van MiCA (titel II, artikelen 4 tot en met 15) voor het aanbieden van tokens aan het publiek, voor zover het geen stablecoins zijn. Een tokenverkoop aan Europese kopers is dus toegestaan, maar alleen onder deze voorwaarden:

Let op de grenzen van de bedenktijd: die vervalt als de token al op een handelsplatform stond voordat je hem kocht, en na het einde van de inschrijvingsperiode van een verkoop met een einddatum. Voor utility tokens voor een product dat nog niet bestaat, mag een aanbieding hoogstens twaalf maanden duren (art. 4, lid 6).

Uitzonderingen

• Geen whitepaper nodig voor een aanbieding aan minder dan 150 personen per lidstaat, voor een aanbieding van in totaal hooguit 1 miljoen euro over twaalf maanden, of alleen aan gekwalificeerde beleggers (artikel 4, lid 2).
• Titel II geldt niet voor tokens die gratis worden uitgedeeld, voor nieuwe munten die als beloning voor mining of validatie ontstaan, en voor utility tokens voor een product dat al bestaat (artikel 4, lid 3). Die uitzonderingen vervallen zodra de aanbieder aankondigt toelating tot de handel te zoeken (artikel 4, lid 4).

Toezicht in Nederland en België

Aangemelde whitepapers komen in het openbare MiCA-register van ESMA. Op 29 september 2026 bevatte het bestand met whitepapers voor gewone tokens ruim 1.000 regels, waarvan 79 met Nederland als land van herkomst. In België gelden bovendien regels voor reclame: ook betaalde influencers die een tokenverkoop aanprijzen, moeten zich daar volgens de FSMA aan houden, met verplichte risicowaarschuwingen.

Let op: veel tokenverkopen worden georganiseerd door partijen buiten de EU. Wie zonder aangemeld whitepaper aan het Europese publiek verkoopt, overtreedt de regels, maar toezicht daarop is lastig. Dat je kunt meedoen, betekent niet dat er toezicht is. Een MiCA-whitepaper beschermt je bovendien niet tegen koersverlies: het valt niet onder het depositogarantiestelsel of het beleggerscompensatiestelsel, en dat moet ook in het whitepaper staan.

Hoe herken je een onbetrouwbare tokenverkoop?

• Beloofd rendement. Een project dat winst belooft of een koersdoel noemt, is per definitie verdacht. Rendement kan niemand garanderen, en een MiCA-whitepaper mag er niet eens over spreken.
• Anoniem team. Geen namen, geen verifieerbare achtergrond, geen bedrijf. Ook "adviseurs" die van niets weten komen voor.
• Vage whitepaper. Veel woorden over "revolutie", weinig over wat de token doet en waarom die nodig is.
• Verdeling van de tokens. Als het team een groot deel voor zichzelf houdt en die tokens snel kan verkopen, betaal jij hun winst. Zie supply in tokenomics.
• Druk en schaarste. Aftellende klokken, "laatste kans", bonussen voor wie nu instapt.
• Nepgoedkeuringen. Logo's van toezichthouders of bekende bedrijven zonder dat die er iets mee te maken hebben, of reclame met bekende Nederlanders die van niets weten (zie nepadvertenties herkennen). Controleer het bij de ESMA-registers en de waarschuwingslijsten van AFM en FSMA.
• Geen whitepaper in het register. Een verkoop die zich op Europese kopers richt zonder aangemeld whitepaper en zonder de verklaring dat geen toezichthouder het document heeft goedgekeurd.

Meedoen of niet?

Voor de meeste mensen is het antwoord nee. Wie toch meedoet, doet dat alleen met een bedrag dat volledig weg mag, na het lezen van de complete whitepaper en het controleren van het team en het register, en via het officiële kanaal van het project. Wil je in nieuwe projecten beleggen zonder de risico's van een tokenverkoop, dan kun je wachten tot een token bij een exchange met vergunning wordt aangeboden; de exchange heeft het project dan ten minste gescreend. Lees ook hoe je altcoins beoordeelt.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een ICO en een IPO?

Bij een IPO koop je aandelen in een bedrijf, met eigendomsrechten, een door de toezichthouder goedgekeurd prospectus en toezicht. Bij een ICO koop je een token, meestal zonder rechten, met een whitepaper dat alleen is aangemeld; alle bescherming hangt af van de regels die op de aanbieder van toepassing zijn.

Kan ik met iDEAL meedoen aan een ICO?

Vrijwel nooit. Tokenverkopen accepteren meestal alleen crypto zoals ETH of stablecoins, niet iDEAL (Nederland) of Bancontact (België). Je hebt dus eerst een account bij een exchange nodig. Een presale die wel iDEAL aanneemt via een onbekende tussenpartij, is extra reden tot argwaan.

Bestaan ICO's nog?

Ja, maar ze heten nu meestal presale, IEO of IDO, of lopen via een launchpad. De risico's zijn dezelfde gebleven; in de EU gelden sinds eind 2024 wel de MiCA-regels.

Hoe controleer ik of een whitepaper is aangemeld?

ESMA publiceert een register van aangemelde whitepapers. Staat een aanbieding er niet in terwijl die zich wel op Europese kopers richt, dan is dat een waarschuwingssignaal. Staat ze er wel in, dan zegt dat alleen dat het whitepaper is aangemeld, niet dat het project betrouwbaar is. Vergelijk ook de versie in het register met die op de site van het project; die moeten gelijk zijn.

Kan ik mijn geld terugkrijgen na een ICO?

Binnen 14 kalenderdagen na je aankoop via het herroepingsrecht van MiCA, als je als consument rechtstreeks van de aanbieder (of via een cryptodienst namens hem) kocht, de token nog niet op een handelsplatform stond en de inschrijvingsperiode nog niet voorbij is. Daarna alleen als de aanbieder aansprakelijk is voor misleidende informatie, en dan moet je dat zelf aantonen. Bij een aanbieder buiten de EU of een anoniem project is je geld in de praktijk vaak weg.