Crypto woordenboek: begrippen en termen van A tot Z

Dit crypto woordenboek legt de begrippen uit die je het vaakst tegenkomt bij het kopen, bewaren en versturen van crypto, van airdrop tot whitepaper. Elke term krijgt een korte uitleg in gewoon Nederlands, met een link naar het artikel waarin we er dieper op ingaan. Veel jargon komt uit het Engels; waar een Nederlandse term gangbaar is, staat die erbij. De lijst is alfabetisch en bijgewerkt op 1 oktober 2026.

A-C

Airdrop: Gratis tokens die een project uitdeelt aan bestaande gebruikers of walletadressen, meestal als marketing. Veel "airdrops" in berichten en advertenties zijn oplichting. Zie wat is een airdrop.
All-time high (ATH): De hoogste koers die een munt ooit heeft gehaald. Op Cryptosoep noemen we bij elke munt de datum van die top en hoeveel de koers er nu onder staat.
Altcoin: Elke cryptomunt behalve bitcoin. Zie wat zijn altcoins.
AMM (automated market maker): Een decentrale beurs zonder orderboek, waar je wisselt uit een pool met twee tokens. Zie Uniswap.
APY / APR: Het jaarrendement dat een dienst noemt voor staking of uitlenen: APR zonder, APY met het herbeleggen van de opbrengst. Het is een momentopname in crypto, geen vaste rente en geen garantie.
Bear market / bull market: Een lange periode van dalende, respectievelijk stijgende koersen. Zie wat is een bullrun.
Blockchain: Een grootboek dat door veel computers tegelijk wordt bijgehouden en waarin gegevens in geketende blokken worden vastgelegd. Zie wat is blockchain en blockchain en decentralisatie.
Box 3: In Nederland telt je cryptobezit mee in box 3 van de inkomstenbelasting, net als spaargeld en beleggingen. In België geldt vanaf 2026 een meerwaardebelasting.
Bridge (brug): Een dienst die munten van het ene netwerk naar het andere overzet. Bruggen zijn vaak het doelwit van hacks.
CASP: "Crypto-asset service provider": een aanbieder van cryptodiensten, zoals een exchange. In de EU heeft een CASP een MiCA-vergunning nodig. Zie het MiCA-register.
CBDC: Digitaal geld van een centrale bank. De digitale euro is in voorbereiding; de ECB wil in 2029 klaar zijn voor uitgifte als de wet in 2026 wordt aangenomen. Zie wat is een CBDC.
Coin / token: Een coin is de eigen munt van een blockchain, zoals bitcoin of ether. Een token draait op een bestaande blockchain, zoals de ERC-20-tokens op Ethereum. In de praktijk worden beide woorden door elkaar gebruikt.
Cold storage / cold wallet: Sleutels die offline worden bewaard, bijvoorbeeld op een hardware wallet. Zie hardware wallet kiezen.
Custodial / non-custodial: Wie de sleutels beheert: een bedrijf (custodial, zoals een exchange) of jijzelf (non-custodial, eigen wallet). Zie wallets uitgelegd.

D-H

DAC8: De Europese richtlijn waardoor cryptoaanbieders sinds 1 januari 2026 gegevens over klanten en transacties verzamelen voor de belastingdiensten; de eerste rapportage volgt uiterlijk 31 januari 2027 (Nederland) of 30 juni 2027 (België); de EU-landen wisselen de gegevens uiterlijk 30 september 2027 uit. Zie DAC8 uitgelegd.
DAO: Een organisatie waarvan de regels en de kas in smart contracts staan en waarin tokenhouders stemmen over besluiten.
DCA (dollar-cost averaging): Periodiek een vast bedrag kopen, ongeacht de koers. Veel exchanges bieden dat aan als "periodiek kopen".
DeFi: Financiële diensten (handelen, lenen, sparen) als smart contracts op een blockchain, zonder bank. Zie wat is DeFi.
DEX / CEX: Een decentrale beurs (DEX, een smart contract) tegenover een centrale exchange (CEX, een bedrijf; in de EU met een MiCA-vergunning verplicht).
EMT / ART: De twee soorten stablecoins onder MiCA: een e-geldtoken (EMT) volgt één munt zoals de euro, een token met een activabasis (ART) volgt een mandje of andere bezittingen.
ERC-20: De standaard voor tokens op Ethereum. Een ERC-20-token zoals USDC of PEPE is geen ether, maar je hebt wel ether nodig om hem te versturen. Zie wat is Ethereum.
ETF / ETP: Een beursgenoteerd product dat de koers van een munt volgt. In de VS heten ze ETF's; in Europa zijn het meestal ETP's. Je koopt ze via een broker, niet via een exchange, en je bezit zelf geen munten.
EVM (Ethereum Virtual Machine): De gestandaardiseerde rekenmachine die smart contracts op Ethereum uitvoert. Netwerken die "EVM-compatibel" zijn, zoals Arbitrum en Polygon, kunnen dezelfde contracten en wallets gebruiken.
Exchange: Een handelsplatform waar je crypto koopt en verkoopt met euro's. In de EU is een MiCA-vergunning verplicht. Zie de beste crypto exchange.
Fear & Greed Index: Een score van 0 tot 100 die probeert te meten of beleggers vooral bang of hebzuchtig zijn. Zie wat is de Fear & Greed Index.
FOMO / FUD: Fear of missing out: kopen uit angst een stijging te missen. Fear, uncertainty and doubt: negatieve geruchten die angst zaaien. Beide termen duiken op wanneer emotie de koers drijft.
Fork (splitsing): Een wijziging van de regels van een blockchain. Bij een hard fork die niet iedereen volgt, ontstaan twee ketens met elk een eigen munt, zoals Ethereum Classic in 2016 en Bitcoin Cash in 2017.
GameFi / play-to-earn: Spellen waarin items en beloningen tokens of NFT's zijn die je kunt verhandelen. Zie Axie Infinity en Gala.
Gas: De eenheid voor rekenwerk op Ethereum en vergelijkbare netwerken. De kosten zijn het verbruikte gas maal een basisprijs plus een fooi, betaald in ETH (ook op laag-2-netwerken zoals Arbitrum en Optimism); de basisprijs wordt vernietigd.
Gwei: Een miljardste ether. Gasprijzen op Ethereum worden meestal in gwei uitgedrukt.
Halvering (halving): Het moment waarop de beloning voor miners halveert; bij bitcoin elke 210.000 blokken, ongeveer elke vier jaar. Zie wat is bitcoin.
Hardware wallet: Een apparaatje dat je sleutels offline bewaart en transacties ondertekent. Zie Ledger en Trezor vergeleken.
Hefboom (leverage) en liquidatie: Handelen met geleend geld, zodat winst en verlies een veelvoud worden. Daalt de koers te ver, dan sluit de beurs je positie automatisch (liquidatie) en ben je je inleg kwijt.
HODL: Een verschrijving van "hold" die een gezegde werd: munten lang vasthouden en niet verkopen bij koersdalingen.
Hot wallet: Een wallet die met internet verbonden is, zoals een app of browserextensie. Handig voor dagelijks gebruik, kwetsbaarder dan een cold wallet. Zie MetaMask.

I-M

ICO / IDO: Een verkoop van nieuwe tokens om een project te financieren, rechtstreeks (ICO) of via een decentrale beurs (IDO). Zie wat is een ICO.
Impermanent loss: Het verlies dat je lijdt als verschaffer van liquiditeit wanneer de koersen van de twee tokens in een pool uit elkaar lopen.
KYC: "Know your customer": de identificatie die een exchange met vergunning verplicht is te doen. Zie wat is KYC.
Laag 1 / laag 2 (layer 1 / layer 2): Een laag-1-netwerk is een zelfstandige blockchain, zoals bitcoin, Ethereum of Solana. Een laag-2-netwerk draait daarbovenop, verwerkt transacties goedkoper en legt het resultaat op de hoofdketen vast. Zie Arbitrum en Optimism.
Lightning-netwerk: Een tweede laag bovenop bitcoin voor kleine, snelle betalingen die buiten de blockchain om worden afgehandeld.
Limietorder / marktorder: Met een marktorder koop of verkoop je direct tegen de beste beschikbare prijs. Met een limietorder bepaal je zelf de prijs; de order wordt pas uitgevoerd als de markt die prijs haalt.
Liquid staking: Staken via een protocol dat je een verhandelbare token teruggeeft voor je inzet, zoals stETH van Lido. Handig, maar met extra risico's.
Liquidity pool: Een pot met tokens (meestal twee) op een decentrale beurs waaruit gebruikers wisselen.
Market cap (marktwaarde): Koers maal circulerende voorraad. De maat om munten te vergelijken, niet de prijs per munt. Zie supply in tokenomics.
Memecoin: Een munt zonder product, gebouwd rond een grap of mascotte. Zie BONK en PEPE.
MiCA: De Europese verordening voor cryptoaanbieders en -uitgevers, volledig van toepassing sinds 30 december 2024; de overgangsperiode voor bestaande aanbieders liep uiterlijk 1 juli 2026 af. Een MiCA-vergunning is geen depositogarantie. Zie het MiCA-register.
Mining: Het maken van blokken met rekenkracht in een proof-of-work-netwerk. Zie proof-of-work.

N-S

Netwerk (bij versturen): Veel munten bestaan op meerdere blockchains. Kies bij het versturen altijd een netwerk dat de ontvanger ondersteunt; stuur je via het verkeerde netwerk, dan ben je je munten vaak kwijt. Een transactie op een blockchain kun je niet terugdraaien.
NFT: Een uniek token op een blockchain. Het bewijst wie de token bezit, maar niet automatisch het eigendom of auteursrecht van het beeld of object erachter.
Node: Een computer die een kopie van de blockchain bijhoudt en transacties controleert.
Oracle: Een dienst die gegevens van buiten de blockchain, zoals koersen, aan smart contracts levert. Zie Chainlink.
Orderboek: De lijst met alle openstaande koop- en verkooporders op een beurs. Het verschil tussen de hoogste bieding en de laagste vraagprijs is de spread.
Perps (perpetual futures): Contracten zonder einddatum waarmee je met hefboom op een koers speculeert. Je kunt je inleg snel volledig verliezen.
Phishing / wallet drainer: Nepberichten en nepsites die je laten inloggen of iets laten ondertekenen, waarna je wallet wordt leeggehaald. Zie web3-veiligheid.
Private key / seed phrase: De geheime sleutel die toegang geeft tot je crypto, en de reeks herstelwoorden (meestal 12 tot 24) waaruit die sleutel volgt. Wie je herstelwoorden kent, kan je munten meenemen. Zie wat is een private key.
Proof-of-stake: Consensus waarbij deelnemers munten inzetten als onderpand om blokken te maken. Zie proof-of-stake.
Pump-and-dump: Een groep jaagt de koers van een kleine munt op met reclame of nepnieuws en verkoopt dan aan de kopers die daarop afkomen.
Rollup: Een laag-2-netwerk dat transacties bundelt en de gegevens of een bewijs op de hoofdketen vastlegt. Er zijn optimistic rollups (zoals Arbitrum) en zk-rollups.
Rug pull: Oplichting waarbij de makers van een token de liquiditeit weghalen en verdwijnen.
Satoshi (sat): De kleinste eenheid van bitcoin: een bitcoin bestaat uit 100 miljoen satoshi. Vernoemd naar de anonieme bedenker, Satoshi Nakamoto.
Self-custody: Je crypto zelf beheren in een eigen wallet, zonder bedrijf ertussen. Jij alleen bent verantwoordelijk voor je herstelwoorden.
Slippage: Het verschil tussen de prijs die je verwacht en de prijs waartegen je order wordt uitgevoerd, vooral bij grote orders of weinig handel. Op een decentrale beurs stel je een maximum in.
Smart contract: Een programma op een blockchain dat automatisch uitvoert wat erin staat. Zie smart contracts.
Spread: Het verschil tussen de koop- en verkoopprijs; een verborgen kostenpost bij "direct kopen".
Stablecoin: Een token die de waarde van een munt zoals de euro of dollar volgt. Die koppeling is niet gegarandeerd; onder MiCA zijn er EMT's en ART's. Zie stablecoins.
Staking: Munten inzetten om een proof-of-stake-netwerk te beveiligen, tegen een beloning. De MiCA-vergunning van een exchange dekt staking niet automatisch; Bitvavo zegt zelf dat staking buiten MiCA valt.
Stop-loss: Een order die je positie automatisch verkoopt als de koers een bepaalde grens bereikt. Bij een snelle koersval kan de verkoop lager uitvallen dan die grens.

T-Z

Testnet: Een oefenversie van een blockchain waarop ontwikkelaars upgrades en apps testen. Munten op een testnet hebben geen waarde; wie ze je te koop aanbiedt, is vrijwel zeker een oplichter.
Tokenomics: De economische regels van een token: voorraad, uitgifte, verdeling en functie. Zie supply in tokenomics.
Travel Rule: Een Europese regel die sinds 30 december 2024 geldt: bij crypto-overboekingen tussen aanbieders gaan de gegevens van verzender en ontvanger mee. Zie wat is KYC.
TVL (total value locked): De waarde van alle munten die in een DeFi-protocol of op een netwerk staan. Een maat voor gebruik, die meebeweegt met de koersen.
Tweestapsverificatie (2FA): Een tweede controle bij het inloggen, bij voorkeur met een app of hardwaresleutel. Zie wat is 2FA.
Validator: Een deelnemer in een proof-of-stake-netwerk die transacties controleert en blokken voorstelt, met munten als onderpand. Zie wat is een validator.
Volatiliteit: Hoe sterk een koers schommelt. Cryptomunten zijn zeer volatiel: dalingen van tientallen procenten in korte tijd komen geregeld voor.
Wallet: Software of hardware die je sleutels beheert. Zie wallets uitgelegd.
Walvis (whale): Een partij met zoveel munten dat haar aan- of verkopen de koers kunnen bewegen.
Web3: Verzamelnaam voor apps die op blockchains draaien en waarin je inlogt met je eigen wallet in plaats van een account. Zie veilig omgaan met web3.
Whitepaper: Het document waarin een project zijn doel, techniek en tokenverdeling beschrijft. Zie wat is een whitepaper.