Wat is proof-of-stake? Zo werkt staken, met de voor- en nadelen

Proof-of-stake (bewijs van inzet) is een methode waarmee een blockchain zonder baas bepaalt wie het volgende blok mag toevoegen: deelnemers zetten munten in als onderpand, het protocol kiest naar verhouding van die inzet wie een blok voorstelt en wie het controleert, en wie vals speelt, verliest een deel van zijn munten. Bitcoin lost hetzelfde probleem op met rekenkracht (proof-of-work); proof-of-stake lost het op met geld dat op het spel staat. In dit artikel leggen we uit hoe dat werkt, welke varianten er zijn, wat de voor- en nadelen zijn en wat staken voor jou als houder betekent.

Geschiedenis

• 2012: Peercoin is de eerste munt die proof-of-stake in de praktijk gebruikt, nog in combinatie met proof-of-work.
• Daarna: netwerken als Cardano, Cosmos, Polkadot en Solana starten met proof-of-stake als basis.
• 15 september 2022: Ethereum stapt met "The Merge" over van proof-of-work naar proof-of-stake.
• April 2023: sinds de Shapella-upgrade kun je gestakete ETH weer opnemen.
• 7 mei 2025: de Pectra-upgrade: één Ethereum-validator kan tot 2.048 ETH beheren.

Hoe werkt proof-of-stake?

1. Inzet. Deelnemers (validators) zetten een hoeveelheid munten vast als onderpand. Op Ethereum is dat minimaal 32 ETH per validator, en sinds de Pectra-upgrade van 7 mei 2025 telt maximaal 2.048 ETH per validator mee; bij andere netwerken kan het minder zijn of via delegatie.
2. Selectie. Het protocol kiest, deels willekeurig en gewogen naar inzet, welke validator het volgende blok voorstelt en welke validators het controleren. Op Ethereum gebeurt dat elke 12 seconden (een "slot"); 32 slots vormen een "epoch" van 6,4 minuten.
3. Stemmen. De controlerende validators stemmen over het blok. Stemmen validators met samen minstens twee derde van alle gestakete ETH voor, dan wordt het blok definitief; bij Ethereum na ongeveer twee epochs, zo'n 13 minuten, bij veel andere netwerken binnen seconden.
4. Beloning en straf. Eerlijke validators ontvangen nieuwe munten en transactiekosten. Wie offline is, verliest een beetje; wie aantoonbaar vals speelt (bijvoorbeeld twee tegenstrijdige blokken ondertekent), verliest een deel van zijn inzet en wordt verwijderd ("slashing").

Een vergelijking: bij proof-of-work koop je loten met stroom; bij proof-of-stake leg je een borg neer. Hoe hoger de borg, hoe vaker je aan de beurt bent, en wie fraudeert, raakt de borg kwijt.

Varianten

• Delegated proof-of-stake (DPoS): houders stemmen op een klein aantal producenten van blokken (EOS, Tron). Snel, maar geconcentreerd.
• Nominated proof-of-stake: houders "nomineren" validators en delen in de beloning (Polkadot). Sinds juli 2026 kunnen nominators op Polkadot niet meer worden gestraft voor fouten van hun validator.
• Liquid staking: je staket via een protocol en krijgt een verhandelbare token terug die je inzet vertegenwoordigt (Lido op Ethereum, Jito op Solana). Handig, maar met extra risico's: fouten in het contract en een token die onder de waarde van de munt kan zakken.
• Pure proof-of-stake: elke houder kan meedoen zonder minimale inzet of vastzetten (Algorand).

Proof-of-stake versus proof-of-work

Meer over de andere kant in wat is proof-of-work.

Ethereum-staking in cijfers (stand 29 september 2026)

Deze cijfers veranderen dagelijks; de beloning is geen vaste rente en hangt af van het aantal validators en de transactiekosten.

Voordelen

• Energie. Ethereum verbruikte na The Merge van 15 september 2022 volgens ethereum.org ruim 99,98 procent minder stroom.
• Snelheid. Blokken en definitieve afronding zijn sneller dan bij proof-of-work.
• Straf met tanden. Een aanvaller verliest zijn eigen munten; bij proof-of-work houdt hij zijn hardware.
• Toegankelijk. Meedoen vergt geen gespecialiseerde hardware; delegeren kan met kleine bedragen.

Nadelen en kritiek

• Rijk wordt rijker. Wie meer munten heeft, krijgt meer beloningen en meer invloed. Bij netwerken met een grote voorverkoop ligt de macht bij vroege investeerders.
• Concentratie via pools. Op Ethereum beheren enkele stakingpools en exchanges samen een groot deel van alle inzet; Lido alleen ruim 22 procent (29 september 2026).
• Beveiliging in de munt zelf. De kosten van een aanval hangen af van de marktwaarde van de munt: een kleine PoS-munt is goedkoop aan te vallen.
• Complexiteit. Slashing, vastzetperiodes en liquid staking zijn lastiger te begrijpen dan "wie het meeste rekent, wint".

Staken als houder

Bij de meeste netwerken kun je meedoen zonder eigen validator: je delegeert vanuit een eigen wallet aan een validator (je munten blijven van jou) of je gebruikt een pool of exchange. Reken op een beloning van enkele procenten per jaar (voor ETH eind september 2026 ongeveer 2,6 procent bij zelf staken, via Lido ongeveer 2,3 procent), houd rekening met een vastzetperiode en met het risico dat de koers harder daalt dan de beloning oplevert.

Bij een exchange lees je vooraf wat het bedrijf van de beloning inhoudt, of je munten vast komen te staan en wie ze bewaart. Een MiCA-vergunning van de exchange dekt de staking zelf niet: exchanges als Bitvavo zeggen zelf dat staking buiten MiCA valt.

• Bewaring. Munten op een exchange vallen niet onder het depositogarantiestelsel. Zet tweestapsverificatie aan.
• Belasting. In Nederland telt je cryptobezit mee in box 3; in België geldt vanaf 2026 een meerwaardebelasting. Via DAC8 verzamelen cryptoaanbieders sinds 1 januari 2026 gegevens over hun klanten; de eerste rapportage volgt in Nederland uiterlijk 31 januari 2027 (aan de Belastingdienst) en in België uiterlijk 30 juni 2027 (aan de FOD Financiën).

Stand van zaken 2026

• Ethereum-staking. Op 29 september 2026 stond ongeveer 43,6 miljoen ETH gestaket, ruim een derde van alle ETH, verdeeld over ongeveer 886.000 validators. Wie nieuw wilde instappen, stond ongeveer vier weken in de rij; uitstappen duurde ongeveer drie dagen.
• Pectra (7 mei 2025). Validators kunnen sinds die upgrade tot 2.048 ETH beheren, en een validator kan worden gestopt vanaf het opnameadres. De eerste straf bij slashing is sindsdien 1/4096 van de inzet (hoogstens 0,5 ETH), plus een extra straf die groter is naarmate meer validators tegelijk worden gestraft.
• Glamsterdam. De volgende Ethereum-upgrade legt de scheiding tussen het samenstellen en het voorstellen van blokken vast in het protocol. Activering op het testnet Sepolia stond gepland op 6 oktober 2026; voor het hoofdnetwerk was eind september 2026 nog geen datum vastgesteld.
• Polkadot (juli 2026). Met referendum 1910 duurt het opzeggen van staking voor nominators ongeveer twee dagen in plaats van 28, en kunnen nominators niet meer worden gestraft voor fouten van een validator.
• Regels. Volgens medewerkers van de Amerikaanse SEC (29 mei 2025) is gewone protocolstaking geen effectenhandel; liquid staking viel daar niet onder. Amerikaanse spot-ether-ETF's staken sinds oktober 2025 een deel van hun ETH.

Veelgestelde vragen

Is proof-of-stake veiliger dan proof-of-work?

Ze zijn anders veilig. Proof-of-work is eenvoudiger en bewezen sinds 2009; proof-of-stake straft aanvallers directer en verbruikt vrijwel geen energie. Ethereum draait sinds 2022 op proof-of-stake zonder geslaagde aanval, al kon het netwerk in mei 2023 twee keer kort geen blokken definitief maken.

Wat is het verschil tussen proof-of-stake en staken?

Proof-of-stake is het mechanisme dat het netwerk beveiligt. Staken is wat je als deelnemer doet: munten inzetten, zelf als validator of via delegatie, een pool of een exchange.

Wat is het "nothing at stake"-probleem?

Een oud bezwaar: bij een splitsing van de keten kost het validators niets om beide kanten te steunen. Moderne protocollen lossen dat op met slashing: wie op twee ketens tegelijk stemt, verliest zijn inzet.

Kan ik mijn gestakete munten verliezen?

Ja, in drie gevallen: door slashing van je validator (bij delegatie deel je op sommige netwerken in de straf, zoals op Cosmos; op Polkadot sinds juli 2026 niet meer), door een fout in een liquid-stakingprotocol, of door een faillissement van een exchange die je munten voor je staket.

Hoeveel levert ETH staken op?

Op 29 september 2026 ongeveer 2,6 procent per jaar voor wie zelf staket en ongeveer 2,3 procent via Lido, na kosten; via een exchange hangt het af van wat die inhoudt. Dat is geen vaste rente: het hangt af van het aantal validators en de transactiekosten, en de koers van ETH kan veel meer bewegen dan de beloning.

Welke munten gebruiken proof-of-stake?

Onder meer Ethereum, Solana, Cardano, Polkadot, Cosmos en Avalanche. Bitcoin gebruikt proof-of-work.